WEBVTT 00:00:04.751 --> 00:00:07.584 Het leven op aarde kun je samenvatten in twee woorden: 00:00:07.626 --> 00:00:10.292 De bloemetjes en de bijtjes. 00:00:10.334 --> 00:00:13.751 Zonder bijen geen bloemen. Zonder bloemen geen voedsel. 00:00:13.751 --> 00:00:16.709 En zonder voedsel geen mensen. Eet smakelijk. 00:00:16.751 --> 00:00:20.417 Als de bij er niet was geweest, had dit niet gekund, he? Nee. 00:00:21.209 --> 00:00:23.709 Die natuurlijke cyclus staat onder druk. 00:00:23.792 --> 00:00:26.459 Honingbijen zijn een essentieel onderdeel van de Amerikaanse 00:00:26.501 --> 00:00:29.042 voedselproductie, maar sterven in een alarmerend tempo af. 00:00:29.042 --> 00:00:30.792 De honingbij sterft massaal. 00:00:31.209 --> 00:00:34.167 Vaak worden pesticiden als DE oorzaak aangewezen. 00:00:34.542 --> 00:00:37.501 Maar volgens imker en biochemicus BartJan Fernhout... 00:00:37.501 --> 00:00:41.751 wordt die bijensterfte vooral veroorzaakt door een parasiet. 00:00:42.250 --> 00:00:44.501 De Varroa destructor is de killer van de honingbij. 00:00:44.542 --> 00:00:48.250 Op het grootste eiland van Hawaii kweekt Fernhout een superbij. 00:00:48.584 --> 00:00:51.125 Klaar is kees. - En nu is ze zwanger. 00:00:51.125 --> 00:00:52.542 En nu is ze zwanger, ja. 00:00:52.584 --> 00:00:54.667 Gefeliciteerd. - Dank u. 00:00:56.501 --> 00:00:58.834 Voorbij de problemen gaan we op pad. 00:00:58.918 --> 00:01:02.999 Op zoek naar oplossingen en nieuwe perspectieven. Op zoek naar de plus. 00:01:10.876 --> 00:01:15.209 Welkom op Big Island, het grootste eiland van de staat Hawaii. 00:01:15.584 --> 00:01:18.000 EEN van de meest afgelegen plekken ter wereld. 00:01:22.334 --> 00:01:28.167 Hier, een kleine 12.000 kilometer van huis bezoek ik de Nederlander BartJan Fernhout. 00:01:28.167 --> 00:01:30.375 Hij probeert de honingbij te redden. 00:01:35.209 --> 00:01:37.250 Goedemorgen. - Goedemorgen. 00:01:37.292 --> 00:01:39.584 Dit is echt de andere kant van de wereld, he? 00:01:39.626 --> 00:01:41.999 Letterlijk de andere kant van de wereld. 00:01:42.584 --> 00:01:45.709 De bijen hier zijn aangetast door de Varroamijt. 00:01:46.042 --> 00:01:50.000 We hullen ons in imker-outfits om ze van dichtbij te kunnen inspecteren. 00:01:51.083 --> 00:01:53.667 Het stikt hier ook van de muggen. - Ja, mosquitoes. 00:01:54.667 --> 00:01:57.459 Dengue virus. Vorig jaar. Ja. 00:01:59.125 --> 00:02:02.292 En dit is? De rook? - De roker. Hier worden ze rustig van. 00:02:02.334 --> 00:02:04.250 Of je leidt ze een beetje af. 00:02:04.292 --> 00:02:06.999 Dan kun je de kast makkelijker openmaken. 00:02:08.959 --> 00:02:10.876 Zit het vast vanwege de honing? 00:02:10.918 --> 00:02:14.542 De bijen zetten de boel vast met hars dat ze van de boom halen. 00:02:19.167 --> 00:02:20.709 Waar zoek je nu naar? 00:02:20.709 --> 00:02:26.042 Ik zoek naar bijen die al aangetast zijn door het Deformed Wing Virus. 00:02:26.918 --> 00:02:31.000 Dat zijn bijen die ziek zijn geworden door besmetting via de Varroa. 00:02:31.042 --> 00:02:33.876 De Varroa destructor. Die brengt het virus over. 00:02:33.918 --> 00:02:37.083 De Varroa destructor is echt de killer van de honingbij? 00:02:37.125 --> 00:02:40.000 De Varroa destructor heeft een hele goede naam gekregen. 00:02:40.042 --> 00:02:42.792 Het is de killer van de honingbij. Ja, absoluut. 00:02:43.000 --> 00:02:45.042 Deze is aangetast? - Ja, dat zie je. 00:02:45.083 --> 00:02:47.626 De vleugeltjes zijn verkreukeld. 00:02:47.626 --> 00:02:51.876 De verkeerde kleur, donker. Ze loopt niet goed loopt. Deze is bijna dood. 00:02:53.125 --> 00:02:55.999 O kijk, daar gaat ze al. Ze kan zich niet meer vasthouden. 00:02:56.918 --> 00:03:01.209 In Europa en Amerika zijn er geen volken meer zonder Varroa destructor. 00:03:01.250 --> 00:03:03.834 In alle volken zit Varroa. Alle volken. 00:03:04.125 --> 00:03:07.459 En die zijn continu bezig om zichzelf voort te planten. 00:03:07.959 --> 00:03:11.334 En zo verspreiden ze allerlei virussen en bacteriën. 00:03:11.375 --> 00:03:12.751 En daarvan gaan ze dood. 00:03:12.751 --> 00:03:16.250 Ik weet niet beter dan dat pesticiden verantwoordelijk zijn... 00:03:16.292 --> 00:03:18.876 ...voor de massale sterfte onder bijen. 00:03:18.876 --> 00:03:21.751 Ja, dat is helaas wat heel veel mensen denken. 00:03:21.792 --> 00:03:24.834 Maar het grootste probleem is toch echt de Varroa. 00:03:25.083 --> 00:03:29.542 De pesticiden kunnen een probleem zijn, zeker als ze niet goed worden toegepast. 00:03:29.584 --> 00:03:32.125 Dan kun je best een groot deel van je bijen verliezen. 00:03:32.167 --> 00:03:35.292 Maar pesticiden worden maar een klein deel van het jaar gebruikt. 00:03:35.334 --> 00:03:40.459 Die Varroa destructor doet zijn werk 24 uur, zeven dagen in de week, 12 maanden in het jaar. 00:03:43.501 --> 00:03:47.417 De Varroamijt heeft allerlei virussen waar de bij ziek van kan worden. 00:03:47.876 --> 00:03:51.959 De mijt lift mee met de bijen en nestelt zich in een cel van de honingraat. 00:03:52.292 --> 00:03:55.209 Daar boort-ie een gat in de larve van de bij. 00:03:57.501 --> 00:04:00.751 Sommige werksterbijen hebben van nature de aanleg... 00:04:00.751 --> 00:04:04.417 om de Varroa op te sporen en de besmette larve te vernietigen. 00:04:05.834 --> 00:04:09.459 Die natuurlijke aanleg zoekt Fernhout in bijen. 00:04:09.459 --> 00:04:11.375 En daar kweekt hij mee door. 00:04:13.417 --> 00:04:17.167 De essentie is dat we de Varroamijt zelf gebruiken... 00:04:17.209 --> 00:04:21.042 om bijen te vinden, koninginnen te vinden, volken te vinden... 00:04:21.042 --> 00:04:23.876 die zelf de mijten uit de volken verwijderen. 00:04:23.918 --> 00:04:26.417 Dat noemen we Varroaresistent zijn. 00:04:28.209 --> 00:04:33.542 Op een exotische locatie als Hawaii krijg je soms met onverwachte tegenslagen te maken. 00:04:36.167 --> 00:04:41.459 Tijdens ons bezoek vormen zich opeens nieuwe kraters op de flanken van de vulkaan Kilauea. 00:04:41.459 --> 00:04:45.125 De lava stroomt door een woonwijk en neemt alles op haar pad mee. 00:04:45.125 --> 00:04:48.876 Op 15 kilometer afstand van Fernhouts uitvalsbasis. 00:04:48.918 --> 00:04:51.417 In dat gebied staan ook een gedeelte van de bijen. 00:04:51.999 --> 00:04:53.542 Die zijn allemaal weggehaald. 00:04:53.584 --> 00:04:56.751 De gebieden worden helemaal afgesloten... 00:04:56.792 --> 00:04:59.876 In verband met gevaar voor mens en dier. 00:04:59.876 --> 00:05:04.334 In een paar gebieden konden we nog net op tijd de volken weghalen. 00:05:08.209 --> 00:05:12.250 Ondanks de lava is Hawaii DE plek om het onderzoek te doen. 00:05:12.250 --> 00:05:16.667 Fernhout laat me de plekken op het eiland zien waar zijn team werkzaam is. 00:05:19.918 --> 00:05:22.459 Waarom zitten jullie eigenlijk op Hawaii? 00:05:22.501 --> 00:05:24.167 Je hebt hier geen winter. 00:05:24.209 --> 00:05:29.626 Dus we kunnen hier twee of soms drie generaties in een jaar telen. 00:05:29.667 --> 00:05:31.918 Het is hier eigenlijk Varroa paradise. 00:05:31.918 --> 00:05:34.568 De Varroa kan zich hier 12 maanden voortplanten, 00:05:34.593 --> 00:05:36.893 omdat er 12 maanden broed is in de volken. 00:05:36.918 --> 00:05:38.417 Dat laatste is belangrijk. 00:05:38.459 --> 00:05:42.751 Want om te onderzoeken hoe je bijen kan kweken die de Varroamijt kunnen verslaan... 00:05:42.751 --> 00:05:46.542 heb je niet alleen bijen nodig, maar ook mijten. 00:05:47.209 --> 00:05:53.667 Elk volkje hier krijgt op een gegeven moment 200 Varroamijten extra toegevoegd. 00:05:53.709 --> 00:05:57.751 Dan gaan we 1,5 week later kijken wat de volken ermee gedaan hebben. 00:05:57.751 --> 00:06:00.209 Of ze die mijten zelf hebben opgeruimd. 00:06:00.209 --> 00:06:05.250 Dat is de essentie van het project: We willen bijen hebben die zelf de Varroamijt opruimen. 00:06:06.209 --> 00:06:12.542 Je ziet ze op de bijen springen. Het lijkt wel een goocheltruc. 00:06:12.542 --> 00:06:17.292 Zodra ze de bij raken. Op die bij zitten wel drie mijten. 00:06:18.876 --> 00:06:22.125 In het laboratorium wordt vervolgens bepaald hoe goed elk volkje... 00:06:22.125 --> 00:06:25.918 de Varroamijt opmerkt en de aangetaste larven opruimt. 00:06:29.292 --> 00:06:33.999 Nee, er zitten geen mijten in. Alleen wat poep van de larven. 00:06:34.542 --> 00:06:37.167 Wat betekent dat? - Dat is een heel goed teken. 00:06:37.209 --> 00:06:41.375 Twee weken geleden hebben we 200 mijten toegevoegd aan dit volkje. 00:06:41.375 --> 00:06:44.667 En we kijken nu: Wat hebben ze met die mijten gedaan? 00:06:44.667 --> 00:06:48.709 Als ze niet Varroaresistent zijn, dan laten ze die mijten zitten. 00:06:48.751 --> 00:06:51.167 En dan kunnen die mijten kinderen maken. 00:06:51.209 --> 00:06:54.584 Wij hopen nu niets te vinden. Dus dit is een heel goed teken. 00:06:59.042 --> 00:07:03.375 In de natuur wordt een bijenkoningin door wel tien mannetjesbijen bevrucht. 00:07:03.417 --> 00:07:09.083 Maar hier doen ze aan kunstmatige inseminatie met het zaad van maar EEN geselecteerde bij. 00:07:21.167 --> 00:07:23.042 Ik heb haar nu bevrucht. 00:07:25.459 --> 00:07:30.042 En is ze nu zwanger? Gefeliciteerd. 00:07:30.292 --> 00:07:35.792 Fascinerend om te zien. Het doet me denken aan een IVF-kliniek waar ik ooit gefilmd heb. 00:07:35.834 --> 00:07:38.751 Het is misschien een beetje een rare vergelijking. 00:07:38.751 --> 00:07:40.584 Het is prachtig om te zien. 00:07:41.959 --> 00:07:45.501 Alles wordt uit de kast gehaald om de Varroamijt te verslaan. 00:07:45.542 --> 00:07:48.000 Er zijn bestrijdingsmiddelen tegen de parasiet. 00:07:48.042 --> 00:07:52.250 Maar die zijn steeds minder effectief en ook nog eens schadelijk voor de bij. 00:07:52.292 --> 00:07:56.292 Ik heb al heel lang bijen. Ik ben nu 54 en ben begonnen op mijn 14e. 00:07:56.709 --> 00:07:58.250 Als imker? - Ja. 00:07:58.417 --> 00:08:03.876 Maar toen in de jaren 80 de Varroamijt toesloeg, hadden wij als imkers geen keus. 00:08:03.918 --> 00:08:07.501 Je moet die mijt chemisch bestrijden, met pesticiden, met chemicaliën. 00:08:07.501 --> 00:08:10.167 Anders gaan de volken binnen een of twee jaar dood. 00:08:10.209 --> 00:08:13.959 Als je hier op Hawaii niet behandelt, ben je je volken binnen een jaar kwijt. 00:08:13.959 --> 00:08:16.999 Dan ben je als imker dus een gifmenger? - Je moet wel. 00:08:16.999 --> 00:08:20.375 Anders hou je geen bij over. Zonder bijen geen bestuiving. 00:08:20.417 --> 00:08:22.000 En zonder bijen geen honing. 00:08:22.709 --> 00:08:25.667 En dat is niet het enige voedsel dat er is dankzij de bij. 00:08:25.959 --> 00:08:30.125 Van alle gewassen op aarde is driekwart afhankelijk van bestuiving door dieren. 00:08:30.250 --> 00:08:32.999 De belangrijkste bestuiver is de honingbij. 00:08:33.209 --> 00:08:37.792 Die zorgt voor bijna een derde van al het plantaardig voedsel op aarde. 00:08:37.999 --> 00:08:40.584 De honingbij bestuift katoen voor kleding... 00:08:40.584 --> 00:08:44.501 maar ook koffiebonen, koolzaad voor dieselolie en cacaobonen. 00:08:44.959 --> 00:08:47.292 De honingbij en zijn collega-bestuivers... 00:08:47.334 --> 00:08:50.751 zijn in totaal goed voor zo'n 150 miljard euro. 00:08:51.083 --> 00:08:54.125 Veel meer dan de grootste voedselbedrijven ter wereld. 00:08:57.667 --> 00:09:02.125 Op een plantage voor macadamianoten heb ik afgesproken met David Thomas. 00:09:05.417 --> 00:09:07.999 Goedemorgen, Mr. Thomas. Hoe gaat het? 00:09:08.542 --> 00:09:12.584 Geen ideale dag voor de honingbij, hé? - Nee, vandaag niet. 00:09:12.751 --> 00:09:17.999 Zullen we maar gaan kijken? Dan zien we wel wat we tegenkomen. 00:09:19.792 --> 00:09:23.042 Thomas is imker van beroep. Zijn bijen produceren... 00:09:23.042 --> 00:09:26.792 op grote schaal honing en bestuiven oogsten, op bestelling. 00:09:29.626 --> 00:09:34.334 De bijen hebben deze nog niet gehad. Hij is nog niet ver genoeg uitgekomen. 00:09:34.459 --> 00:09:36.876 Deze bloem is ver genoeg... 00:09:36.876 --> 00:09:41.667 ...maar omdat het regent, zitten er natuurlijk geen bijen op de bloem. 00:09:43.083 --> 00:09:44.626 Dus we moeten op de zon wachten. 00:09:44.626 --> 00:09:48.250 Dan komen ze op de bloemen af, ja. 00:09:48.959 --> 00:09:53.042 Als het regent, werken de bijen geen bloemen af. 00:09:54.167 --> 00:09:58.083 En wij ook niet. Laten we een paraplu opsteken. 00:10:00.250 --> 00:10:02.626 Heeft u in Californië ook kasten staan? 00:10:03.167 --> 00:10:07.999 Ik heb vanuit Louisiana een paar volken naar Californië gestuurd. 00:10:08.125 --> 00:10:12.125 Hoeveel? - Dit jaar maar één vrachtwagen vol. 00:10:12.125 --> 00:10:15.959 Dat waren 408 volken. 00:10:17.999 --> 00:10:23.209 Ongeveer twee derde van de geteelde bijenvolken in de VS... 00:10:23.209 --> 00:10:26.959 ...gaan naar Californië voor de bestuiving van de amandelbloesem. 00:10:27.375 --> 00:10:31.626 Thomas betaalt mee aan het project van Fernhout, hij heeft er hoge verwachtingen van. 00:10:32.083 --> 00:10:33.959 De Varroamijt is ons grootste probleem. 00:10:34.167 --> 00:10:38.375 Als we dat oplossen, kunnen we andere dingen aanpakken... 00:10:38.417 --> 00:10:42.334 ...die schadelijk zijn voor de teelt van de honingbij. 00:10:42.334 --> 00:10:46.083 Dit zou de oplossing van het Varroaprobleem kunnen zijn. 00:10:46.999 --> 00:10:51.334 Volgens mij is dat het. - Waarom denkt u dat? 00:10:52.709 --> 00:10:57.209 Als ik de bijenvolken bekijk die we aan het telen zijn... 00:10:57.250 --> 00:11:03.334 ...en de onderzoeksresultaten zie, dan blijkt dat ons programma succes heeft. 00:11:04.167 --> 00:11:07.999 En het resultaat is er. Fernhout is erin geslaagd complete volken... 00:11:07.999 --> 00:11:11.751 met bijen te kweken die zelf de sluipmoordenaar opruimen. 00:11:14.876 --> 00:11:18.000 Het onderzoek speelt zich vooral af aan de regenachtige oostkant... 00:11:18.042 --> 00:11:21.417 van het eiland, daar is voor de bijen volop voedsel. 00:11:22.334 --> 00:11:24.626 Wij laten alle nattigheid even achter ons... 00:11:24.626 --> 00:11:26.709 en zoeken de zon op, aan de westkant. 00:11:27.292 --> 00:11:30.667 Dit is natuurlijk het echte Hawaii, zoals we het kennen uit de folders. 00:11:30.667 --> 00:11:33.083 Precies, daar ken ik het ook alleen maar van. 00:11:33.125 --> 00:11:36.167 Dat klinkt heel raar, maar dit ken ik uit de folders. 00:11:37.667 --> 00:11:41.125 En hoe leg je dat thuis uit? Ja, haha. Ah, bedankt. 00:11:41.375 --> 00:11:44.542 Als ze dit heeft gezien, zal ze wel een keer mee willen! 00:11:44.999 --> 00:11:58.626 ♫ 00:11:59.167 --> 00:12:01.209 Ah, heel goed. Dank u. 00:12:01.751 --> 00:12:03.167 Eet smakelijk. 00:12:04.667 --> 00:12:07.999 Eigenlijk is het zo dat als de bij er niet was geweest... 00:12:08.209 --> 00:12:10.626 we zitten hier net een avocado te eten... 00:12:10.834 --> 00:12:13.542 dan had dat niet gekund. - Die had je niet gekregen. 00:12:13.709 --> 00:12:15.918 Avocado moet echt goed bestoven worden. 00:12:16.125 --> 00:12:19.459 Eigenlijk moeten heel veel groentes en fruit bestoven worden. 00:12:19.626 --> 00:12:21.542 Wat was het moment dat je dacht: 00:12:21.709 --> 00:12:25.334 Ik wil me nu echt gaan storten op de bestrijding van die mijt? 00:12:25.542 --> 00:12:27.417 Ik wil in feite de bijen redden. 00:12:27.584 --> 00:12:30.334 Toen ik twee van mijn beste koninginnen kwijtraakte. 00:12:30.542 --> 00:12:32.167 Twee van mijn beste volken. 00:12:32.375 --> 00:12:36.292 De Varroamijt had ik volgens de bijsluiter netjes bestreden. 00:12:36.501 --> 00:12:39.542 Maar een van de bijwerkingen van het betreffende middel... 00:12:39.584 --> 00:12:42.083 is dat de koningin kan stoppen met eitjes leggen. 00:12:42.125 --> 00:12:45.918 Dat vinden de werksters niet leuk en hebben de koningin opgeruimd en vervangen. 00:12:45.959 --> 00:12:49.959 M'n collega en ik hadden veel moeite gedaan voor die twee koninginnen. 00:12:49.959 --> 00:12:53.083 Ik moest me inhouden, want het was echt vreselijk. 00:12:53.125 --> 00:12:56.501 Toen dacht ik: Dit moet beter kunnen. Dit moet anders kunnen. 00:12:56.542 --> 00:12:58.501 Toen ben ik gaan lezen en lezen. 00:12:58.542 --> 00:13:02.125 Toen kwam ik tot de conclusie: Ik denk dat er wel een oplossing is. 00:13:02.334 --> 00:13:05.709 En dat is het selecteren op natuurlijk aanwezig gedrag... 00:13:05.751 --> 00:13:09.042 dat de bijen eigenlijk al een klein beetje in zich hebben. 00:13:09.083 --> 00:13:11.375 Een klein beetje, niet genoeg, maar ze hebben het. 00:13:11.542 --> 00:13:15.417 Maar de milieubeweging benadrukt dat die massale bijensterfte... 00:13:15.584 --> 00:13:19.250 komt door de pesticiden. In feite zeg je: Ik weet wel beter. 00:13:19.626 --> 00:13:21.792 Ja, ik zeg in feite: Doe allebei. 00:13:21.792 --> 00:13:25.459 Blijf die pesticiden goed volgen, blijf die studies goed doen. 00:13:25.626 --> 00:13:28.751 Hou dat goed in de gaten. Maar doe nu iets aan de mijt. 00:13:28.959 --> 00:13:31.751 Waarom wordt er dan niet naar jou en het verhaal... 00:13:31.959 --> 00:13:35.709 over de Varroamijt geluisterd? - Omdat dit verhaal ook vaak... 00:13:35.918 --> 00:13:38.918 door de chemische industrie naar buiten wordt gebracht. 00:13:39.125 --> 00:13:41.542 En dan wordt het de facto al niet geloofd. 00:13:41.751 --> 00:13:43.459 Ik kom zelf ook uit die industrie. 00:13:43.626 --> 00:13:46.999 Dat is het eerste wat ik te horen krijg: O, hij komt uit de industrie. 00:13:47.024 --> 00:13:50.431 En een gedeelte van die programma wordt betaald door de chemische industrie. 00:13:50.456 --> 00:13:52.233 Een klein stukje, ja. 00:13:52.417 --> 00:13:55.459 Daar zijn we ook heel open over. Daar maak ik geen geheim van. 00:13:55.626 --> 00:13:58.959 Maar daarmee... Daarmee zit je meteen in de hoek van... 00:13:59.167 --> 00:14:01.834 Dat is toch wel begrijpelijk? - Ja, absoluut. 00:14:02.000 --> 00:14:04.209 Ik neem dat mensen ook niet kwalijk. 00:14:04.417 --> 00:14:07.083 Ik kan alleen maar proberen uit te leggen... 00:14:07.292 --> 00:14:10.751 wat ik net aan jou uitleg, en dan hoop ik dat mensen denken: 00:14:10.959 --> 00:14:13.000 Misschien ligt het toch iets complexer. 00:14:16.292 --> 00:14:20.292 Fernhout werkt nauw samen met het Amerikaanse ministerie van Landbouw. 00:14:20.334 --> 00:14:23.209 En dus pendelt hij tussen Nederland, Hawaii... 00:14:23.209 --> 00:14:27.375 en het ministerie in Baton Rouge, niet ver van de stad New Orleans. 00:14:27.626 --> 00:14:31.751 Hij gaat er geregeld naartoe voor overleg. Dit keer ga ik met hem mee. 00:14:32.042 --> 00:14:34.083 Dit is HET onderzoekscentrum... 00:14:34.083 --> 00:14:36.999 op het gebied van bijengedrag en bestuiving. 00:14:38.000 --> 00:14:41.609 Dit is de heilige grond... dit is het Mekka voor ons. 00:14:41.634 --> 00:14:43.883 Ja, zo voel je dat? - Absoluut. 00:14:45.876 --> 00:14:49.451 Deze zaten daar al in en zijn niet behandeld. 00:14:49.476 --> 00:14:51.125 Dat is duidelijk vooruitgang. - Ja 00:14:52.584 --> 00:14:55.459 Fernhout bespreekt de vorderingen van zijn onderzoek... 00:14:55.501 --> 00:14:57.584 met het hoofd van de afdeling, Bob Danka. 00:14:59.375 --> 00:15:04.792 U werkt hier al ruim 12 jaar aan en heeft eindelijk een cruciale fase bereikt. 00:15:04.959 --> 00:15:10.042 Inderdaad. De bijen rekenen nu zelf af met de parasiet. Dat is heel mooi. 00:15:10.334 --> 00:15:16.584 Nu moeten we de bijen in grote aantallen bij de imkers zien te krijgen. 00:15:16.626 --> 00:15:20.626 Hoe belangrijk is BartJan voor uw project? - Cruciaal. 00:15:21.125 --> 00:15:24.250 Hij bepaalt de onderzoeks- en teeltprogramma's... 00:15:24.292 --> 00:15:29.501 ...en beslist welke koninginnen met welke darren moeten paren. 00:15:29.709 --> 00:15:31.459 Dat zijn heel belangrijke beslissingen. 00:15:32.083 --> 00:15:35.501 De eerste die bedacht dat bijen zelf de Varroa zouden kunnen opruimen... 00:15:35.542 --> 00:15:39.334 was een medewerker van het ministerie, John Harbo. 00:15:39.709 --> 00:15:43.083 Hij is inmiddels met pensioen, maar Fernhout zet zijn werk voort. 00:15:43.334 --> 00:15:45.959 Als hij in de buurt is, gaat hij altijd even langs. 00:15:46.209 --> 00:15:50.167 Het is mooi om te zien dat de bijen zelf hun probleem oplossen. 00:15:50.209 --> 00:15:53.209 In 1995 hebben we een experiment gedaan. 00:15:53.709 --> 00:15:57.834 In het eerste experiment zagen we dat de bijen mijtresistent waren. 00:15:58.542 --> 00:16:01.792 Dat was een kwestie van geluk. Niemand geloofde het. 00:16:01.834 --> 00:16:06.918 Men dacht dat resistentie onmogelijk was. Net als het fokken van schapen... 00:16:06.918 --> 00:16:09.792 ...die resistent zijn tegen wolven. Dat kan dus niet. 00:16:10.501 --> 00:16:16.918 Hij was de eerste die aan resistente bijen dacht. Hij is de vader van het project. 00:16:17.250 --> 00:16:21.167 In zekere zin is hij uw held. - Hij is m'n held. Absoluut. 00:16:21.542 --> 00:16:23.876 Hoe denkt u over hem? - Hij is visionair. 00:16:24.083 --> 00:16:29.250 Hij ziet in bepaalde omstandigheden mogelijkheden om verder te komen... 00:16:29.292 --> 00:16:30.834 ...en er op verder te bouwen. 00:16:31.125 --> 00:16:35.542 Er is moed voor nodig om ergens aan te beginnen… 00:16:35.584 --> 00:16:38.834 ...maar je moet de wilskracht hebben om het af te maken. 00:16:39.584 --> 00:16:41.125 En die finish is in zicht. 00:16:44.542 --> 00:16:47.417 Op Hawaii staan nu voor het eerst volken honingbijen... 00:16:47.459 --> 00:16:50.918 in het vrije veld, die helemaal geen last meer hebben van de mijt. 00:16:51.167 --> 00:16:53.459 Ze zijn volledig Varroaresistent. 00:16:53.876 --> 00:16:56.250 Dit is de beste honing die je zo kunt krijgen. 00:16:57.626 --> 00:17:00.584 Dat lukt niet, met dat netje! Hahaha. Dat is even wennen. 00:17:02.167 --> 00:17:04.667 Goddelijk. Ja, he? Ja. 00:17:06.792 --> 00:17:09.709 Maar dit is eigenlijk voor het eerst dat je met resultaten... 00:17:09.751 --> 00:17:13.125 naar buiten durft te komen? - Ja, dat ik zo iemand als jullie... 00:17:13.167 --> 00:17:14.876 dat durf te laten zien. 00:17:15.083 --> 00:17:18.334 Want er zijn al heel lang heel grote verwachtingen... 00:17:18.375 --> 00:17:20.334 dat er iets zou moeten kunnen. 00:17:21.000 --> 00:17:24.375 Maar nu pas voor het eerst dat we op deze schaal grote kasten... 00:17:24.375 --> 00:17:28.209 kunnen hebben die toch de Varroa's goed onder controle houden. 00:17:29.792 --> 00:17:32.167 BartJan Fernhout, een bevlogen imker... 00:17:32.209 --> 00:17:34.999 die tegen de stroom in de honingbij wil redden. 00:17:36.999 --> 00:17:40.083 Wanneer zouden jullie het probleem met deze aanpak... 00:17:40.125 --> 00:17:43.626 van die massale sterfte van de honingbij kunnen hebben aangepakt? 00:17:44.000 --> 00:17:47.250 Als iedereen merkt, en dan praten we dus over heel veel mensen... 00:17:47.292 --> 00:17:50.542 dus dat de imkers meehelpen, alle telers meehelpen... 00:17:50.751 --> 00:17:54.459 voedselbedrijven meehelpen, want er moet veel gefinancierd worden... 00:17:54.626 --> 00:17:57.209 er moeten heel veel opleidingen worden gedaan... 00:17:57.417 --> 00:18:00.751 als iedereen meehelpt, kun je in tien jaar een heel end komen. 00:18:02.167 --> 00:18:05.083 Dat is eigenlijk fantastisch. - Dat zou fantastisch zijn. 00:18:05.125 --> 00:18:06.999 Dat zou echt fantastisch zijn. 00:18:08.584 --> 00:18:12.792 Dit was Brandpunt+ voor vanavond, dinsdag om 9 uur zijn we er weer. 00:18:14.918 --> 00:18:18.459 Dat was een heftige beslissing, maar ik zag dat niet meer zitten. 00:18:18.501 --> 00:18:20.959 Toen dacht ik: Dat moet gewoon beter kunnen.